زراعت زیره سیاه
مقدمه
اقلیم خشک و گرم در قسمت اعظمی از ایران تغییر الگوی کشت را برای بیشتر زارعین الزام آور نموده است. نمیتوان تصور کرد که با بارندگی متوسط سالانه کمتر از 70 میلیمتر و تبخیر بیش از 3000 میلیمتر زراعت جو و گندم اقتصادی باشد. این بیان نه بدین معناست که پیشینیان ما که قرنها کشت اصلیشان در پاییز و زمستان جو وگندم بوده و در تابستان ارزن و ذرت نداسته عمل میکردند. بلکه با توجه به نبود جاده های دسترسی و وسایل حمل و نقل آنها ناگزیر بودند جهت سیر کردن فرزندانشان چاره اندیشی کنند و بهترین گزینه آن بود که آنها انجام میدادند اما امروز به لطف خدا و دستاوردهای صنعت شرایط بهگونه ایست که آن الزام یعنی ادامه کشتهای سنتی وجود ندارد و با توجه به مؤلفه اقتصادی بودن هر طرح جهت پایداری و توسعه ناگزیر به تغییر الگوی کشت هستیم.
نوشتار زیر نتیجه تجربه و تحقیق 35 ساله اینجانب جلال ثقفی در روستای خنج از توابع شهرستان خور و بیابانک استان اصفهان؛ با ارتفاع 1200 متر از سطح دریا و نوسان دمایی بین 15- درجه و 50 درجه سانتیگراد و با نزولات جوی متوسط سالانه 70 میلیمتر و تبخیر 3000 میلیمتر است. آب و زمین مورد استفاده شیرین است.
زراعت زیره سیاه
چون میخواهم نوشتار پیش رو برای زارعین محترم کاربردی باشد مطالب تجربه شده در کشت مذکور را به صورت سوال و جواب مکتوب مینمایم
1ـ زیره سیاه چیست؟
گیاهی مرتعی و غیر چوبی و پایاست که خواص داروئی ضد نفخ، ضد سرطان و شیرافزایی بر آن مترتب است بعلاوه آنکه بسیار معطر و به عنوان طعم دهنده غذا از آن استفاده میشود و دارای طبیعتی گرم است.
2ـ تکثیر آن چگونه است؟
این گیاه با بذر تکثیر میشود
3ـ در چگونه بستری رویش و رشد میکند؟
در هر نوع خاکی اعم از رسی و شنی میتواند کشت شود. اما زمینهای رسی را بهتر میپسندد
4ـ نیاز آبی گیاه چقدر است؟
با یک پراکنش مناسب 150 میلیمتر در سال برای گیاه کافی است.
5ـ آیا زیره سیاه در سال اول به بذردهی میرسد؟
خیر. د ربهترین شرایط در سال سوم ثمر و بذر میدهد
6ـ آیا زراعت زیره سیاه را اقتصدای میدانید
اگر منظور از اقتصادی بودن کسب درآمد بیشتر است بله.
7ـ نحوه آماده سازی بستر چگونه است؟
پس از اطمینان از هموار بودن بستر (در صورتی که آبیاری غرق آبی است) بذر در سطح بستر پاشیده میشود و بدون هیچگونه عملیاتی جهت پوشاندن بذرها زمین آبیاری میگردد و چنانچه ابیاری تحت فشار و بارانی است تسطیح لازم نیست.
8ـ در چه زمانی بایدآبیاری صورت بگیرد؟
اولین آبیاری از نیمه دوم دیماه تا اول بهمن ماه و در صورتی که بارندگی نداشته باشیم، هر ماه یک نوبت تا نیمه اردیبهشت.
9ـ طول دوره داشت چقدر است؟
از هفدهم بهمن تا پایان اردیبهشت (کمتر از 3 ماه و نیم)
10ـ تراکم کشت چقدر است؟
در متر مربع 10 بوته (بوته ها به فاصله 30 سانتیمتر از هم)
11ـ آیا بذر پاشی به روش مستقیم و در زمین اصلی صورت میگیرد؟
بله میتواند اینگونه باشد. ولی چنانچه محدودیت بذر داشته باشیم و بخواهیم رعایت دقیق تراکم کشت شود میتوان آنرا در خزانه کشت نمود و در سال سوم در ماههای شهریور و مهر و آبان و یا آذر غده های آنرا از خزانه به زمین اصلی انتقال داد.
12ـ غده گیاه در چه عمقی تشکیل میشود؟
در عمق 7 سانتیمتری سطح بستر غده تشکیل میشود
13ـ میزان تولید محصول چقدر است؟
مقدار تولید به عوامل زیر بستگی دارد
1ـ عمر غده ( هر چه غده مسنتر باشد، اندازه اش بزرگتر است و در نتیجه چترهای بیشتر از آن منشعب شده و به تولید بیشتر منجر میشود)
2ـ میزان بارندگی در فصل گلدهی (هر چه بارندگی در این فصل بیشتر باشد ضریب تبدیل گل به دانه بیشتر و در نتیجه تولید بیشتر است)
3ـ بی علف بودن بستر کشت ( عاری بودن بستر از علفهای هرز میزان تولید را افزایش میدهد)
4ـ جمع آوری به موقع محصول ( چنانچه زارع به موقع محصول را جمع آوری نکند و صبر کند تا دانه های خشک شوند، هنگام جمع آوری بسیاری از دانه ها میریزند و در نتیجه با کاهش محصول روبرو میشویم)
و با توجه به موارد بالا میزان تولید از 640 کیلوگرم تا 1200 کیلو گرم در هکتار تجربه شده است.
14ـ میزان بذر لازم برای کشت 1 هکتار چقدر است؟
چنانچه کشت مستقیماً درزمین اصلی صورت گیرد 7 و نیم کیلوگرم بذر لازم است. اما چناانچه در خزانه کشت انجام شود 3 کیلوگرم بذر لازم است و در سال سوم به 100 هزار غده لازم برای کشت 1 هکتار دسترسی داریم
15ـ جهت کشت 3 کیلو بذر در خزانه به چه سطحی نیاز داریم؟
200 متر مربع لازم و کافی است.
16ـ چگونه با علفهای هرز مزرعه مبارزه کنیم
با توجه به عدم ظهور سبزینه گیاه تا نیمه بهمن ماه چنانچه علفهای هرز 1 ساله و یا چند ساله باشند رویش درصد بالایی از آنها تا آن تاریخ حتمی است پس میتوان از علفکشهای عمومی مثل گراماکسون و یا ریشه خشک کن مثل رانداپ استفاده کرد.
17ـ آیا سمپاشی به منظور مبارزه با علفهای هرز مانع از تولید ارگانیک نمیشود؟
چون سمپاشی قبل از سبز شدن گیاه صورت میگیرد و غالب سموم با رسیدن به خاک اثر خود را از دست میدهند، سمپاشی تاثیر منفی در کیفیت محصول ندارد.
18ـ آیا آفت خاصی که باعث تقلیل قابل توجه تولید باشد مشاهده کرده اید؟
به جز مورچه که علاقه به دانه رسیده گیاه دارد آفتی دیگری دیده نشده است.
19ـ عکس العمل گیاه نسبت به کود چگونه است؟
گیاه نسبت به کودهای شیمیایی و آلی پاسخ خوبی میدهد. اما چون هدف تولید محصول ارگانیک است بهتر است از کودهای دامی پوسیده استفاده شود و تنها در شرایط اضطرار و آن هم به میزان کم از کود اوره و به صورت سرک استفاده شود.
20ـ نحوه برداشت چگونه است؟
بعد از اینکه درصدی از دانه ها و اکثر ساقه های گیاه از رنگ سبز تیره به رنگ زرد متمایل شدند باید جمع آوری محصور را آغاز کرد.
21ـ آیا از ابزاری چون داس برای جمع آوری محصول استفاده میشود؟
خیر. چون اولاً وقتی ساقه های گیاه زرد شدند استحکام اتصال ساقه به غده ضعیف شده و به راحتی ساقه ها از غده ها جدا میشوند و جمع آوری با دست و بدون استفاده از ابزار ممکن است. دوماً چنانچه با داس درو شود خواه نا خواه قمستی از ساقه گیاه در سطح زمین میماند و این باقیمانده راهی میشود برای نفوذ حشرات به غده گیاه و درنتیجه باعث تخریب غده متعاقباً تخریب زراعت در سال بعد میشود. پس در هیچ شرایطی نباید از ابزاری چون داس در برداشت محصول استفاده کرد.
22ـ اندام هوایی گیاه بعد از برداشت در چگونه فضایی نگهداری میشود؟
حتماً باید در فضایی سرپوشیده قرار گیرد. چون در غیر این صورت با بارندگی های بهاری موجبات پوسیدگی آن فراهم میشود.
23ـ جداسازی دانه از گیاه به چه صورت انجام میشود؟
اگر سطح کشت محدود باشد میتوان بعد از 4 یا 5 روز بعد از برداشت با مالیدن چترها به هم دانه ها را از گیاه جدا کرد و برای سیاه شدن و بازار پسندی یک روز دانه ها در پارچه ای محکم بسته میشود. اما چنانچه سطح زیر کشت زیاد باشد بعد از برداشت گیاه از بستر و خشک شدن گیاه با خرمنکوب دانه ها جداسازی میشود.
24ـ کشت زیره سیاه نسبت به کشتهای معمول در مناطق کوهپایه ای چه امتیاز یا امتیازاتی با سایر کشتهای سنتی از قبیل جو و گندم دارد؟
امتیازات فهرست وار به شرح زیر است:
1ـ جزو معدود زراعتهایی است که بجز د رسال اول فقط با 2 مرحله داشت و برداشت میتوان به محصول رسید (مرحله کشت تکرار نمیشود)
2ـ نیاز آبی کمی دارد و با مقدار معین آب لازم برای کشت گندم میتوان سطح زیر کشت را برای زیره افزایش داد
3ـ با توجه به افزایش سطح زیر کشت و مقایسه ارزش ریالی 2 محصول و مقایسه متوسط تولید در واحد سطح میتوان به درآمد قابل قبولی در مقایسه با کشتهای سنتی رسید.
4ـ در کشت گندم در هنگام گلدهی نیاز به یک آبیاری شدید است و معمولاً در اقلیم خشک بیشتر مناطق به خاطر منابع محدود ابی انجام این مرحله آبیاری با ریسک زیادی همراه است. در حالیکه در همان زمان محصول زیره سیاه جمع آوری و در انبارها نگهداری میشود.
5ـ این کشت میتواند با کشت قدومه شیرازی در امتداد هم قرار گیرد. بدین معنا که در آغاز فصل که معمولاً اول مهرماه است میتوان کشت قدومه را آغاز نمود و تا پایان آبانماه به کشت قدومه ادامه داد و پس از آن جهت آبیاری زیره سیاه برنامه ریزی نمود. معمولاً آخرین مرحله آبیاری قدومه شیرازی در دهم فروردین ماه انجام میشود و همین زمان اوج نیاز آبی زیره سیاه است.
25ـ از نظر شکل ظاهری گیاه چگونه است؟
در سال اول گیاه فقط با 2 برگ شاخک مانند و به شکل شوید تازه روئیده شده خود را نشان میدهد. در سال دوم شکل ظاهری گیاه تغییر کرده و تقریباً به شکل شوید با عمر 2 ماه خود را ظاهر میکند. در سال سوم که آغاز سال ثمر دهی است ساقه های گل دهنده گیاه تا 80 سانتیمتر بلند میشوند و چتر ها تشکیل شده و تولید دانه میکنند.
مرحله ساقه کشی و آغاز گلدهی زیره سیاه
مرحله گلدهی زیره سیاه
مرحله آغاز دانه بندی زیره سیاه
